الاذان ، روز قيامت خلقان را حشر كنند پاى برهنه و تن برهنه و ختنه ناكرده عرق لگام بر دهن ايشان كرده و تا به گوش ايشان رسيده سوده گفت : يا رسول اللّه پس چون برهنه باشند در عورت يكديگر نگرند ؟ - پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : مردم آن روز به آن نپردازند آنگه اين آيت برخواند [ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ ] . حسن بصرى گفت : اوّل كسى كه از پدر بگريزد ابراهيم باشد كه از آذر بگريزد ، و اوّل كسى كه از فرزند بگريزد نوح باشد ، و اوّل كسى كه از زن بگريزد نوح و لوط باشند ، و اوّل كسى كه از برادر بگريزد هابيل باشد كه از قابيل بگريزد ، بعضى مفسّران گفته‌اند : از آن گريزند تا تبعات وى را مطالبه نكنند از آنكه برادر گويد : با من بمال خود مواسات نكردى ، پدر و مادر گويند : در برّ و نيكوئى با ما تقصير كردى ؛ زن گويد : به من لقمهء حرام آوردى ، و چنين و چنان كردى ، پسران گويند : در تعليم و ارشاد ما تقصير كردى . آنگه گفت و باز نمود كه : در قيامت خلقان بر دو گونه باشند ؛ رويهائى باشد در آن روز نورانى و روشن و خندان و گشاده و شادان و رويهاى ديگر باشد در آن روز كه بر وى گردى و غبارى باشد ، به او رسد گردى ديگر سياه ؛ روشن بودن روى كسانى راست كه در دنيا بشب برخاسته باشند از بهر نماز شب و كسانى را كه در راه خداى تعالى جهاد كرده و از جهاد بر روى ايشان گردى نشسته باشد ، و آنها كه در دنيا بتنعّم و ناز زندگانى كرده باشند و بجهاد نرفته و روى خود از گرد راه جهاد صيانت كرده باشند رويهاى ايشان گردآلود و سياه باشد . در اخبار آمده است كه : چون خداى تعالى مقاصّه كند ميان بهائم و ايشان را خاك گرداند آن خاك گرد شود بر روى كافران نشيند آنان كه با ايشان اين معامله رود ايشان كافران و فاجران باشند ، بخداى تعالى كفر آورده باشند و بىسامانى كرده .